Có những nghề không đo giá trị bằng tốc độ tăng trưởng hay mức lương khởi điểm, mà được đo bằng độ sâu của ảnh hưởng và di sản học là một ngành như thế.
Những người làm việc trong lĩnh vực văn hóa và bảo tồn thường gặp những câu hỏi như:
“Ngành này có thực tế không?”,
“Ra trường rồi làm gì?”,
“Có tương lai không trong thời đại số?”
Câu trả lời ngắn gọn là: Có, nếu bạn thực sự hiểu di sản là gì và vai trò của mình ở đâu trong dòng chảy phát triển của xã hội.
Di sản học là gì?
Di sản học là ngành nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa – lịch sử của một quốc gia. Di sản ở đây không chỉ là đình, chùa, hiện vật trưng bày trong tủ kính, mà còn là những lễ hội, phong tục tập quán, tri thức dân gian, ký ức cộng đồng và bản sắc văn hóa sống.
Người học ngành Di sản học không chỉ “học để biết”, mà học để:
Hiểu giá trị của quá khứ
Bảo vệ những gì đang dần mai một
Và quan trọng hơn là kết nối di sản với đời sống hiện đại
Vậy người học ngành này sẽ làm việc ở đâu?
Trên thực tế, môi trường làm việc của ngành này rộng hơn nhiều so với hình dung ban đầu.
Bạn có thể làm việc tại:
Bảo tàng, khu di tích lịch sử – văn hóa
Trung tâm bảo tồn di sản, viện nghiên cứu văn hóa – lịch sử
Sở Văn hóa – Thể thao – Du lịch
Doanh nghiệp du lịch văn hóa, công ty truyền thông nội dung lịch sử
Các tổ chức phi chính phủ, dự án quốc tế về bảo tồn di sản
Trường học, viện đào tạo chuyên ngành văn hóa
Di sản học không đóng khung bạn trong một không gian cố định, mà mở ra nhiều vai trò giao thoa giữa nghiên cứu – quản lý – truyền thông – giáo dục.
Công việc hàng ngày của người làm Di sản học
Công việc của những người làm trong lĩnh vực này không hề chỉ “ngồi bàn giấy” như nhiều người nghĩ.
Một ngày làm việc có thể bao gồm:
Khảo sát thực địa, ghi chép và lưu trữ dữ liệu di sản
Làm việc với cộng đồng địa phương để phục dựng lễ hội, phong tục
Thiết kế nội dung trưng bày, triển lãm tại bảo tàng
Tham gia dự án số hóa di sản, xây dựng tư liệu số
Viết báo cáo nghiên cứu, bài truyền thông về giá trị di sản
Hướng dẫn khách tham quan, học sinh, sinh viên tại di tích
Đây là công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên trì và khả năng kể câu chuyện văn hóa một cách thuyết phục.
Áp lực và thách thức của ngành di sản học
Di sản học là ngành “chậm”, trong khi xã hội vận hành rất nhanh. Đó chính là thách thức lớn nhất.
Người làm nghề thường phải đối mặt với:
Điều kiện làm việc thực địa ở vùng sâu, vùng xa
Áp lực cân bằng giữa bảo tồn và khai thác du lịch
Nguồn lực tài chính và công nghệ còn hạn chế
Nguy cơ di sản bị thương mại hóa hoặc mai một nếu quản lý kém
Vì vậy, ngành này không dành cho những ai chỉ tìm sự ổn định, mà phù hợp với người có đam mê lâu dài và tinh thần trách nhiệm với văn hóa dân tộc.
Xu hướng phát triển của Di sản học trong tương lai
Trong 10–20 năm tới, Di sản học không hề “lép vế” mà đang đứng trước nhiều cơ hội mới:
Du lịch văn hóa phát triển mạnh, kéo theo nhu cầu bảo tồn bền vững
Bảo tàng số, trưng bày ảo, số hóa hiện vật mở ra hướng đi mới
Việt Nam ngày càng chú trọng gắn bảo tồn di sản với phát triển kinh tế – xã hội
Nhiều dự án quốc tế hỗ trợ bảo vệ di sản vật thể và phi vật thể
Người làm Di sản học trong tương lai không chỉ là nhà nghiên cứu, mà còn là nhà quản lý dự án, nhà truyền thông văn hóa và người kết nối cộng đồng.
Học Di sản học ở đâu? Học những gì?
Ngành đào tạo chính:
Di sản học
Quản lý văn hóa
Bảo tàng học
Mã ngành: 7229047
Nội dung đào tạo tập trung vào:
Lịch sử và văn hóa Việt Nam
Bảo tồn, trưng bày và truyền thông di sản
Du lịch văn hóa và quản lý dự án văn hóa
Kỹ năng nghiên cứu, khảo sát và làm việc với cộng đồng
Một số trường đào tạo uy tín:
Đại học Văn hóa Hà Nội
Đại học KHXH&NV – ĐHQG Hà Nội
Đại học KHXH&NV – ĐHQG TP.HCM
Học viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam
Ngành Di sản học phù hợp với ai?
Ngành này đặc biệt phù hợp với học sinh có:
Tổ hợp xét tuyển C00, D01, D14
Nhóm tính cách Holland:
S (Social): thích làm việc với cộng đồng
A (Artistic): yêu nghệ thuật, văn hóa
I (Investigative): thích nghiên cứu, phân tích
Nếu bạn yêu lịch sử, trân trọng giá trị văn hóa và muốn làm một công việc có ý nghĩa xã hội lâu dài, Di sản học là lựa chọn đáng cân nhắc.
Cơ hội việc làm và lộ trình phát triển
Sau khi tốt nghiệp, bạn có thể bắt đầu với các vị trí:
Cán bộ bảo tàng, trung tâm văn hóa
Hướng dẫn viên di tích, chuyên viên truyền thông văn hóa
Nhân sự dự án bảo tồn, tổ chức phi chính phủ
Lộ trình phát triển nghề nghiệp thường theo hướng:
Nhân viên → Quản lý dự án văn hóa → Lãnh đạo đơn vị bảo tồn → Chuyên gia, cố vấn di sản
Kết luận
Di sản học không phải là ngành “hào nhoáng”, nhưng là ngành đào tạo ra những con người giúp giữ cho dân tộc không đánh mất những bản sắc văn hóa, những di sản quý giá mà cha ông đã để lại.
Trong thời đại toàn cầu hóa, khi mọi thứ có nguy cơ bị đồng nhất, di sản chính là điểm tựa để Việt Nam khẳng định bản sắc và kể câu chuyện của mình với thế giới.
Nếu bạn muốn làm một công việc có chiều sâu, có ý nghĩa và để lại giá trị lâu dài, di sản học xứng đáng để bạn tìm hiểu nghiêm túc.
Bình luận